• Η τέχνη του σμάλτου στην υψηλή ωρολογοποιία

    Παρασκευή, 25 Φεβρουαρίου 2011

    Η τέχνη του σμάλτου ανέκαθεν περιβαλλόταν από ένα μύθο. Ειδικότερα ο μύθος αυτός αφορά τα εργαστήρια σμάλτου που δημιουργούν για λογαριασμό των εταιριών υψηλής ωρολογοποιίας. Ίσως αυτό να οφείλεται στις αρχαίες καταβολές αυτής της τέχνης. Ίσως πάλι ο μύθος να συντηρείται γιατί τα σμάλτα θεωρούνται από τα πιό καλά φυλασσόμενα μυστικά στο χώρο της ωρολογοποιίας. Μπορεί απλώς η αχλύ του μύθου να προέρχεται από τις χύτρες τις φωτιές τα γουδιά και τα γουδοχέρια που είναι τα εργαλεία για την εφαρμογή του σμάλτου.

    Το σμάλτο είναι ένα είδος τριμμένου γυαλιού που εφαρμόζεται πάνω σε υπόστρωμα μετάλλου, πορσελάνης ή γυάλινης επιφάνειας. Το σμάλτο μαζί με το υπόστρωμα ψήνονται σε φούρνο μέχρι μία θερμοκρασία όπου όλα μαζί ομογενοποιούνται. Η πανάρχαια συνταγή με βάση την οποία φτιάχνεται η σκόνη του σμάλτου περιέχει πυριτικά και άλλα άλατα που όλα μαζί λειώνουν και δίνουν μία ομοιογενή χρωματιστή επιφάνεια.
     
    L’Atelier
     
    Η Dominique Baron έχει εργαστεί επί πολλά χρόνια σε εργαστήρια που αναλαμβάνουν εργασίες σμάλτου για λογαριασμό των ελβετικών εταιριών ρολογιών. Η Dominique είναι αυτοδίδακτη στην τεχνική του σμάλτου αλλά κατάφερε να εξελίξει και να τελειοποιήσει την ικανότητά της ενώ δούλευε στα διάφαρα εργαστήρια. Πρόσφατα η Dominique με την υποστήριξη του κολοσσού πολυτελών ειδών Richemont Group δημιούργησε το δικό της εξειδικευμένο εργαστήριο σμάλτου και το ονόμσε απλώς L’Atelier. Στο L’Atelier εργάζονται δέκα τεχνίτες που ερευνούν συνεχώς τα όρια της τέχνης τους χρησιμοποιώντας την χημεία, την καλλιτεχνική τους ευαισθησία και ίσως μερικά ξόρκια.
     
    Σύνεργα και υλικά
     
    Ένα εργαστήριο σμάλτου θα πρέπει κατ' αρχήν να κατασκευάσει τα τάσια στα οποία θα γίνεται η ανάμιξη των χρωμάτων. Ο τρόπος κατασκευής τους θυμίζει συνταγές του τσαρλατάνου – αλχημιστή Καλιόστρο. Το χειροποίητο κεραμικό τάσι στεγνώνει επί επτά μήνες στους 30οC. Εν συνεχεία ψήνεται στους 1400οC επί επτά ημέρες. Στη θερμοκρασία αυτή γίνεται η εφυάλωση στο τάσι και αφήνεται να ψυχθεί σε μαντεμένια πλάκα επί 14 ώρες (2x7).
     
    Οι τεχνίτες του σμάλτου αναφέρουν σαν πρόβλημα την ποιότητα της σκόνης σμάλτου που προμηθεύονται από τη βιομηχανία. Η σκόνη αυτή βασικά προορίζεται γιά βιομηχανικές εφαρμογές, μπανιέρες, σκεύη εμαγέ κ.λ.π. και όχι για ευαίσθητες καλλιτεχνικές εργασίες υψηλών απαιτήσεων. Ένα άλλο πρόβλημα είναι πως οι παλιές συνταγές περιέχουν μόλυβδο και αρσενικό, υλικά που σήμερα αποφεύγονται για λόγους προστασίας της υγείας των εργαζομένων. Αυτό υποβιβάζει την ποιότητα των χρωμάτων, και τα εργαστήρια είναι υποχρεωμένα να πειραματιστούν με νέα ασφαλή υλικά για να δημιουργήσουν τις καινούργιες αποχρώσεις.
     
    Μία ευαίσθητη εργασία είναι ο καθαρισμός των σμάλτων. Αυτή γίνεται με επαναλαμβανόμενες πλύσεις του υλικού με αποσταγμένο νερό και νιτρικό οξύ. Το νιτρικό οξύ προσβάλλει και εξαφανίζει υπολείματα μετάλλων και οργανικών ουσιών που μπορεί να υπάρχουν στη σκόνη αλλά δεν επηρεάζει το ίδιο το υλικό. Η εργασία αυτή γίνεται σε τάσια από αχάτη που είναι σκληρότερο υλικό από το σμάλτο.
     
     σμάλτα σε ρολόγια
    Πλάκες ρολογιών ζωγραφισμένες με σμάλτο από τις εταιρίες  Angular Momentum, Delaneau και Piaget 
     
    Είδη σμάλτου
     
     Ένας τρόπος για να κατηγοριοποιήσουμε τα σμάλτα είναι να τα χωρίσουμε αναλόγως με την διαφάνειά τους. Υπάρχουν αδιάφανα, ημιδιάφανα και διαφανή σμάλτα, αναλόγως με το πόσο επιτέπουν τη διέλευση του φωτός. Αν εφαρμοστεί αδιάφανο σμάλτο βλέπουμε μόνο το χρώμα του σμάλτου και όχι το υλικό του υποστρώματος. Αντίθετα στην περίπτωση του διάφανου σμάλτου φαίνεται το υπόστρωμα ανεξάρτητα αν το διάφανο σμάλτο έχει χρώμα ή είναι άχρωμο (το άχρωμο διάφανο σμάλτο έχει την ονομασία φοντάν).Ένα σμάλτο θα χαρακτηριστεί διάφανο ή όχι, μετά την ολοκλήρωση της εφαρμογής του και την διαδικασία του ψησίματός του, και όχι βεβαίως όταν ακόμη είναι σκόνη
     
     Ένα άλλο κριτήριο βάσει του οποίου οι τεχνίτες χωρίζουν τα σμάλτα είναι η ευτηκτικότητά τους. Βάσει αυτής της ιδιότητας χωρίζονται σε εύτηκτα, μέτρια, δύστηκτα, και πολύ δύστηκτα. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι αν το σμάλτο είναι εύτηκτο χρειάζεται μικρότερη θερμοκρασία στο φούρνο για να λειώσει και να ομογενοποιηθεί η σκόνη. Αντίθετα στο δύστηκτο σμάλτο η θερμοκρασία του φούρνου ρυθμίζεται πιό ψηλά. Τα δύστηκτα σμάλτα οι τεχνίτες ονομάζουν grand feu (μεγάλη φωτιά). Είναι απαραίτητο ο τεχνίτης να γνωρίζει την θερμοκρασία που ομογενοποιείται το σμάλτο, ειδικά στην περίπτωση που θα χρειαστεί να εφαρμόσει πολλές στρώσεις σμάλτου. Τότε πρέπει να αρχίσει οπωσδήποτε από τα πιό δύστηκτα.
     
     
    Η σημασία του υποστρώματος
     
    Στην περίπτωση της ωρολογοποιίας, το υπόστρωμα πάνω στο οποίο εφαρμόζεται το σμάλτο είναι κάποιο μεταλλικό έλασμα (φύλλο). Γιά παράδειγμα ένας δείκτης ρολογιού που πρόκειται να επισμαλτωθεί, μπορεί να είναι χρυσός ασημένιος ή χάλκινος. Η ίδια σκόνη σμάλτου αν ψηθεί πάνω σε διαφορετικό υπόστρωμα δίνει διαφορετικό χρώμα. Γιά παράδειγμα η γαλάζια σκόνη σμάλτου πάνω σε ασήμι δίνει βαθύ μπλε χρώμα, πάνω σε χρυσό γίνεται γκρι, και πάνω σε χαλκό δίνει πράσινο χρώμα. Επιδή οι συνδυασμοί είναι άπειροι, για να αποφύγουν οι τεχίτες τις δυσάρεστες εκπλήξεις προτιμούν να περάσουν το υπόστρωμα με ένα πρώτο στρώμα διάφανου σμάλτου (φοντάν), και συνεχίζουν με το χρώμα που θέλουν.
     
    Στο μέταλλο πάνω στο οποίο θα εφαρμοστεί σμάλτο πρέπει να καθαριστεί σχολαστικά από οξειδώσεις. Στην περίπτωση που το μέταλλο είναι πολύ λεπτό όπως οι δείκτες που αναφέραμε πιό πάνω, το σμάλτο πρέπει να εφαρμοστεί και από τις δύο πλευρές του δείκτη. Η επιπλέον αυτή διαδικασία ονομάζεται contre émaillage και γίνεται για να αποφευχθεί κάμψη ή παραμόρφωση του μεταλλικού ελάσματος.
     
     
     σμάλτα σε ρολόγια
    Τρεις διαφορετικές τεχνικές σμάλτου Champlevé, Cloisonné και Basse taille.
     
    Το ψήσιμο του σμάλτου
     
    Ο φούρνος που ψήνεται το σμάλτο μπορεί να ανεβάσει θερμοκρασία μέχρι 1000οC. Μόλις ανοίξει ο φούρνος θα αποκαλυφθεί κατά πόσον τα προηγούμενα βήματα έγιναν σωστά. Σε παλαιότερες εποχές ο έμπειρος τεχνίτης έκρινε πότε ήταν η στιγμή να μπεί το αντικείμενο για ψήσιμο και πότε έπρεπε να βγεί. Το χρώμα των πυρότουβλων μαρτυρούσε τις κατάλληλες θερμοκρασίες. Οι σημερινοί φούρνοι είναι εφοδιασμένοι με θερμόμετρα και θερμοστάτες ακριβείας, ώστόσο οι επι μέρους λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά αποφασίζονται πάντα από τον μάστορα. Η ακρίβεια των αποχρώσεων και η σταθερότητα του σμάλτου είναι θέμα λίγων λεπτών της ώρας ή λίγων βαθμών Κελσίου. Είναι χαρακτηριστικό πως η θερμοκρασία που θα ομογενοποιηθεί το σμάλτο είναι συνήθως πάνω από 800οC. Σε λίγο ψηλότερη θερμοκρασία λειώνει ο χρυσός. Ο τεχνίτης πρέπει να κινηθεί με προσοχή ώστε να γίνει το σμάλτο χωρίς να λέιώσουν τα μέταλλα. Ο τεχνίτης με μία πολύ λεπτή βελόνα μετακινεί τις σκόνες στη σωστή τους θέση για να έχει ακρίβεια το σχέδιο. Συχνά η εικόνα είναι τόσο μικρή ώστε η όλη εργασία γίνεται με μικροσκόπιο.
     
    Το κόστος των εργασιών
     
    Ένα ρολόι με πλάκα επιστρωμένη με σμάλτο πουλιέται δύο ή τρεις φορές ακριβότερα από το ίδιο ρολόι χωρίς σμάλτο. Είναι δύσκολο για τον πωλητή να εξηγήσει στον πελάτη γιατί πρέπει να δώσει πολλαπλάσια χρήματα για την εργασία του σμάλτου. Μία πλάκα ζωγραφισμένη με σμάλτο, χρειάζεται από δέκα έως εκατό ώρες εργασίας για να παραχθεί, αντίθετα με μία απλή πλάκα που παράγεται από μία μηχανή σε μηδέν χρόνο. Υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες κατά τη διάρκεια της κατασκευής το σμάλτο να καεί, να φουσκαλιάσει και γενικώς να αχρηστευτεί, παρότι μπορεί να ασχολείται με αυτή την εργασία ένας έμπειρος μάστορας. Όμως μία πλάκα από σμάλτο εκτός από την ομορφιά και την καλλιτεχνική της αξία έχει πολύ μεγάλη διάρκεια στο χρόνο.
     
    Η αναβίωση της τέχνης του σμάλτου στην ωρολογοποιία
     
    Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, μετά την εμφάνιση των ρολογιών με μηχανισμό quartz πολλοί νόμισαν ότι είχε φτάσει το τέλος της ελβετικής ωρολογοποιίας. Την εποχή εκείνη είχε περιπέσει σχεδόν σε αχρηστία και η τέχνη του σμάλτου. Όμως κάποιες εταιρίες όπως οι Cartier, Corum, DeLaneau, Patek Philippe, Piaget, Roger Dubuis, Vacheron Constantin και Van Cleef & Arpels, επέμειναν να κατασκευάζουν ρολόγια με ζωγραφισμένη πλάκα. Η τεχνική αυτή διατηρήθηκε ζωντανή μέχρι σήμερα που τα ρολόγια αυτά είναι εξαιρετικά δημοφιλή μεταξύ των συλλεκτών και των φίλων του ρολογιού.
     

    http://www.europastar.com/watch-knowledge/1004071589-enamel-the-witchcraft-of.html

     
    Ένα πολύ διαφωτιστικό βίντεο για την εφαρμογή της τεχνικής Verre Eglomisé  σε ρολόι της εταιρίας  Angular Momentum
  • Πρόσφατα
    25-09-2017
    Ένα βιβλίο 99 σελίδων του 2003. Το κείμενο αυτό αποτελεί την πτυχιακή εργασία της Μαρίας Μαγδαλινής...
    05-09-2017
    Ένα βιβλίο 210 σελίδων του 2003. Το κείμενο αυτό αποτελεί την πτυχιακή εργασία της Ελίνας Χριστιάνας...
    23-08-2017
    Ένα έχρωμο βιβλίο 181 σελίδων, που εκδόθηκε το1991 από το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης Περι...
    26-06-2017
    Οι τεχνίτες του χρυσού της μινωικής εποχής είχαν αναπτύξει σε πολύ ψηλό επίπεδο την κοκκίδωση, μία τ...
    01-06-2017
    Ο βραβευμένος δημιουργός κοσμημάτων Iliz Fazulzyanov ζει και εργάζεται στη Ρωσία. Οι δημιουργίες το...